ONTDEK DE GOUDSE GLAZEN

 

DE MOOISTE EN GROOTSTE COLLECTIE

De gebrandschilderde ramen van de Goudse Sint Jan vormen het hoogtepunt van de Europese glasschilderkunst. Van de 72 ramen dateren er 61 uit de jaren 1530 tot 1603: meer dan de helft van al het 16e eeuwse gebrandschilderde glas in Nederland!

 

EEN UNIEKE BLIK OP GESCHIEDENIS

De Goudse Glazen zijn ontstaan in een bewogen periode in de Europese en Nederlandse geschiedenis: de tijd van Renaissance en Reformatie en van de Nederlandse opstand tegen de koning van Spanje. Je ziet in de ramen de middeleeuwse stijl plaatsmaken voor de renaissance, terwijl via de schenkers van de glazen de politieke ontwikkelingen van de Nederlandse Opstand op de voet te volgen zijn.

 

ROOMS EN PROTESTANTS IN ÉÉN KERK

Wanneer de Sint Jan tijdens de Nederlandse Opstand in 1573 overgaat in protestantse handen, worden de altaren en heiligenbeelden verwijderd, maar blijven de gebrandschilderde ramen gespaard. Vanaf 1594 wordt het project van de Goudse Glazen zelfs weer voortgezet, nu gesponsord door de nieuwe machthebbers, de steden van Holland. Zo zie je in één blik Filips II van Spanje in het door hem geschonken glas, met daar schuin tegenover Willem van Oranje in het glas van de stad Delft.

 

GROOT!

Sommige ramen, zoals het glas van Filips II, zijn wel 20 meter hoog.

 

HET GEHEIM VAN GOUDA

DE CARTONS

De ramen zijn niet alleen van belang vanwege hun hoge kwaliteit en schoonheid, maar ook omdat vrijwel alle originele ontwerpen, de zogeheten cartons, bewaard zijn gebleven. Het kerkbestuur vroeg na voltooiing van een raam de glasschilders hun ontwerptekeningen in te leveren. Crabeth kreeg in ruil daarvoor nieuw papier, anderen ontvingen een geldbedrag.

SCHAAL 1:1

De cartons zijn met houtskool of krijt getekend op rollen dik papier, op ware grootte en zijn tot 22 meter lang. Het is niet bekend hoe de ontwerpen op het glas zijn overgebracht, wellicht via een tussenstadium dat in kleine stukken is gesneden en verloren is gegaan. De cartons zijn van groot belang om beschadigde delen van de glazen te kunnen herstellen. De tekeningen worden nog altijd in de Sint Jan bewaard en liggen in een speciale kluis om ze tegen klimaatschommelingen en licht te beschermen. In Museum Gouda, gelegen naast de Sint Jan, zijn altijd twee van de cartons te bezichtigen.

HET LANGSTE STRIPVERHAAL

Wanneer je de cartons onder elkaar zou leggen, ontstaat een tekening van bijna twee kilometer lengte. Op initiatief van koster Maurits Tompot hebben de Goudse cartons een plekje in het Guiness Book of Records veroverd als “the longest cartoon”.

CA-RA_1_fragment-aR CA-RA_1_fragment-aC

OVERZICHT VAN ALLE GLAZEN

GLAZEN VOOR DE REFORMATIE 1530-1571

 

De Apostelglazen in de lichtbeuk van het Koor hebben de grote brand van 1552 overleefd en behoren tot de oudste figuratieve kerkramen in Nederland. Na de brand werd het voornemen weer opgepakt om alle ramen van de Sint Jan van gebrandschilderd glas te voorzien.

In 1555 werd het voornaamste Koorglas, de doop van Jezus door Johannes, geschonken door de bisschop van Utrecht. Tot 1571 werden glazen met onderwerpen uit zowel het Oude als Nieuwe Testament geschonken, onder andere door Filips II van Spanje en landvoogdes Margaretha van Parma.

GLAZEN NA DE REFORMATIE 1593-1603

 

In 1572 komt Gouda na een inval van de Geuzen in het kamp van de Opstand, waarbij het klimaat in Gouda wel zeer tolerant jegens andersdenkenden bleef. In 1593 schonk de stad Gouda de wapenglazen voor de nieuwgebouwde lichtbeuk. Andere steden volgden, waarbij naast bijbelse voorstellingen ook historische thema’s uit de opstand worden uitgebeeld.

Een voorbeeld hiervan is het Ontzet van Leiden, geschonken door de stad Delft die zichzelf graag als de bevrijders van Leiden presenteren. Het glas over de Vrijheid van Consciëntie is, anders dan je zou verwachten, geen aanklacht tegen Filips II en de katholieke inquisitie, maar juist tegen onverdraagzaamheid in de eigen protestantse gelederen.

REGULIERENGLAZEN 1556 –1559

 

De zeven gebrandschilderde ramen in de Van der Vormkapel zijn afkomstig uit de kloosterkerk van de Regulieren aan de Raam in Gouda. Het klooster werd na de reformatie aan de stad toegewezen en enkele jaren later in 1580 afgebroken, waarbij de glazen in twee nog lege vensters in het Koor zijn geplaatst.

Na de restauratie door atelier ’t Prinsenhof uit Delft, zijn de glazen in 1934 weer min of meer volgens het oorspronkelijke plan geplaatst in de hiervoor gebouwde kapel aan de oostzijde van de Sint Jan. De kapel kreeg de naam van de man uit Rotterdam die zowel de restauratie van het glas als de bouw van de kapel bekostigde.

Goudse Glazen in Beeld

 

Bekijk de glazen en cartons hier van dichtbij en zie details die vanaf de kerkvloer niet waarneembaar zijn.

 

Open hier de Goudse Glazen in beeld

RECENTE PUBLICATIES

De Actualiteit van Coornhert

Verslag van het symposium over Dirck Volckertszoon Coornhert, zaterdagmiddag 29 oktober 2016 in de Goudse Sint-Jan Dirck Volckertszoon Coornhert is de tweede beroemde Nederlander die zodanige sporen heeft achtergelaten in de Sint-Janskerk dat er een symposium aan hem...

read more

Lezing Kerkinterieurs in Nederland

Woensdag 9 november 2016, 20.00 uur - Max Put over fraaie Nederlandse kerkinterieurs Onlangs verscheen bij uitgeverij WBOOKS een monumentaal boek over Nederlandse kerkinterieurs waaronder de Sint Janskerk. Kerkinterieurs in Nederland documenteert de rijkdom van de...

read more

Het graf van de straatjongen, een Gouds verhaal

Gouda, zomer 1771. De rijke student Cornelis de lange komt bij de Sint Janskerk zijn jeugdvriend tegen: Jacob, een stadsjongen die in ellendige omstandigheden verkeerd. Hij kan Jacob niet redden van de ondergang, maar bezorgd hem wel een waardige laatste rustplaats....

read more

Kosterlijke Ontdekkingen

Geheimen van de Goudse Glazen ontsluierd door Maurits Tompot De afgelopen vijfendertig jaar deed koster Maurits Tompot talloze ontdekkingen in de gebrandschilderde ramen van de beroemde Goudse Sint Jan. Ontdekkingen die ons historisch besef verrijken en vaak ook licht...

read more

Bekijk alle Recente Publicaties

Lees verder

GESCHIEDENIS VAN DE SINT JAN

JOHANNES DE DOPER

De Sint-Janskerk is gewijd aan Johannes de Doper, de schutspatroon van Gouda. Bij hem horen de symbolische kleuren wit (reinheid, liefde) en rood (lijden), die herhaaldelijk op de glazen maar ook in het Goudse stadswapen zijn te vinden.

HET KERKGEBOUW

De Sint-Jan is met 123 meter de langste kerk in Nederland. Van de oudste bouwgeschiedenis, die begon omstreeks 1280, is weinig bekend. De kerk bezit een relatief kleine toren met carillon, waarvan de klokken grotendeels afkomstig zijn uit de beroemde zeventiende-eeuwse klokkengieterij van de gebroeders Hemony. Het huidige kerkgebouw, in de vorm van een kruis-basiliek, dateert grotendeels van voor de brand van 1552. Tot aan de Reformatie van 1572 was het in gebruik als rooms- katholieke kerk, wat nog te zien is aan de indeling. Verspreid over het middenschip en de zijbeuken stonden minstens 45 altaren, toebehorend aan de Goudse gilden en/of gewijd aan heiligen. Het koorgedeelte, afgescheiden door een monumentaal marmeren koorhek met koperen spijlen uit 1782, was alleen toegankelijk voor de geestelijkheid, hier werd aan het hoofdaltaar de mis opgedragen.

In 1573 werd de kerk toegewezen aan de protestanten. Het kerkgebouw wordt nog steeds beheerd door de Hervormde gemeente te Gouda binnen de Protestantse Kerk Nederland. Twee maal per zondag wordt er een kerkdienst gehouden, meestal in het middenschip, dat wordt gedomineerd door een ‘bankenplan’ uit 1853. Sommige middagdiensten vinden plaats in het koorgedeelte.
Het gehele jaar door worden er concerten gegeven op een van de beide orgels of door koren en orkesten uit binnen- en buitenland. Vanwege de grote lengte is de akoestiek van de kerk bijzonder fraai. Het orgel werd van 1732–1736 gebouwd door Jacob François Moreau. Het kleine orgel dateert uit 1975 en is een product van Leeflang/Keyzer Orgelbouw.

In de kerkvloer herinneren vele grafzerken aan een tijd dat er in de kerk werd begraven. Meestal waren dit gegoede burgers. Enkele zeer welgestelden lieten zelfs een grafkapel bouwen. In 1832 vond de laatste begrafenis in de kerk plaats.

  • Voltooiing van de restauratie,
    ingebruikname van de kerk op 23 oktober 1980

  • Begin van de restauratie van het Moreau-orgel

  • Aanvang van de aanleg van een ruimte-verwarming.
    Aanbrengen de Waal-palen ter vervanging van de in begin 20e eeuw aangebrachte houten palen

  • Bouw van een koororgel, gereed in juni 1975

  • Begin van de restauratie van de kerk en toren

  • Bouw van een archiefkluis, voor berging van de ‘Cartons der Glazen’

  • Herstel van het Moreau-orgel, gereed in 1960

  • Restauratie van de kerk na 55 jaren beëindigd

  • Glas 28a, ‘Het Bevrijdingsglas 1940-’45’

  • Opvang 2400 Rotterdamse razzia-slachtoffers

Terug in de tijd...
Translate »