De Goudse Glazen

De kerk is vooral beroemd om haar gebrandschilderde ramen: 'de Goudse Glazen’. Ze bevatten afbeeldingen uit de bijbelse en vaderlandse geschiedenis.
Een deel ervan werd vervaardigd tussen 1555 en 1572, voordat de kerk overging in protestantse handen.
De glazen van de Sint-Janskerk bevatten 50 % van al het zestiende-eeuws glas dat in Nederland aanwezig is; die in de kooromgang (9 – 19) vertellen over het leven van Johannes de Doper. (Zie "Overzicht glazen")
Na een onderbreking van ruim twintig jaar hebben de protestantse bestuurders in een tiental jaren (1594–1603) de beglazing voltooid.
Een aparte vermelding verdienen de glazen met Christus en de twaalf apostelen (45–57) hoog in het koor.
Vóór het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) waren alle glazen reeds uit de kerk verwijderd en elders in veiligheid gebracht.
Het Bevrijdingsglas (28a) uit 1947 houdt de herinnering aan deze periode levend.

De Regulierenglazen
Onder glas 14 bevindt zich de toegang tot een kleine kapel, die in 1934 werd gebouwd voor zeven kleine gebrandschilderde glazen (58–64), afkomstig uit de kerk van het Regulierenconvent. In dit klooster, dat in 1419 in het land van Stein bij Haastrecht werd gesticht, ontving Erasmus zijn priesteropleiding. In 1551 vestigden de Regulieren zich om veiligheidsredenen in Gouda.
Na de afbraak van hun kerk in 1580 kregen de glazen een plaats in het koor van de Sint-Janskerk (in de glazen 20 en 21). Ze dateren uit 1556 –1559 en zijn vervaardigd in het atelier van Dirck Crabeth.
Na 350 jaar werden ze daaruit verwijderd en gerestaureerd en kregen in 1934 een plaats in de nieuwgebouwde Van der Vormkapel. Zo werd een bescheiden maar kostbaar bezit toegevoegd aan de toch al omvangrijke cultuurschat van de Sint-Jan. De kapel kreeg de naam van de man uit Rotterdam die zowel de restauratie van het glas als de bouw van de kapel bekostigde: Willem van der Vorm. Over deze boeiende geschiedenis is in het winkeltje van de kerk een boekje verkrijgbaar.

De glazeniers
Aan het ontwerp en de uitvoering van de glazen hebben vele beroemde glazeniers gewerkt. De bekendsten onder hen zijn Dirck Crabeth en zijn broer Wouter.
De oorspronkelijke werktekeningen op ware grootte (cartons) zijn van vrijwel alle glazen bewaard gebleven; de kunsthistorische waarde ervan is groot.
Aan de hand van deze cartons konden ruim vier eeuwen lang de glazen worden hersteld. De laatste grote restauratie vond plaats van 1900–1936.
Van 1984 tot 1989 vond een bijzondere conservering plaats, waarbij alle glazen aan de buitenzijde van beschermend glas werden voorzien.